Sabah kalktınız. Telefonunuza baktınız. Haberler, mesajlar, mailler…
Henüz yataktan çıkmadan yoğun bilgi bombardımanına maruz olarak sempatik sinir sisteminiz aktif.
Kalp biraz hızlı, zihin hafif gergin.
Modern insanın default modu bu:
Savaş / Kaç.
Peki günde beş kez bilinçli olarak yüzünüze su çarpmak, ellerinizi ve ayaklarınızı yıkamak aslında bir “nörofizyolojik reset” olabilir mi?
Bu soruyu artık sadece dinî değil, bilimsel olarak da sormamız gerekiyor.
Soğuk Su ve Beyne Giden Mesaj: “Güvendesin.”
Yüze değen soğuk su trigeminal siniri uyarır.
Vagal tonus artar.
Kalp hızı düşer.
Nefes yavaşlar.
Bu romantik bir yorum değil; bu otonom sinir sistemi fizyolojisi.
Dalgıç refleksi (diving reflex) denen mekanizma tam olarak budur.
Beyne şu mesaj gider:
“Tehdit yok. Sakinleşebilirsin.”
Günde beş kez tekrar eden bu kısa su teması, modern literatürde “parasempatik aktivasyon” diye adlandırdığımız süreci tetikler.
Tasavvuf ise buna şöyle söyler:
Huzur / Sekinet .
Mindfulness 1970’te mi keşfedildi, yoksa zaten Tefekkür formunda ilk insandan itibaren varmı?
Bugün Aile Hekimliği polikliniklerinde ve psikiyatri kliniklerinde hastalara ne öğretiyoruz?
• Grounding teknikleri
• Duyusal farkındalık
• Şimdi ve burada kalma pratiği
• Nefese odaklanma
Abdest tam olarak bunu yapar:
• Suyu hissedersiniz.
• Dokunuşu fark edersiniz.
• Sırayı takip edersiniz.
• Niyet edersiniz.
Bu bir “ritüel”dir.
Ritüel, nörobilim açısından beynin güvenlik şemalarını güçlendiren yapılandırılmış tekrardır.
Provokatif bir soru:
Harvard ya da Johns Hopkinsteki bir hekim meslektaşım bunu keşfetse adına “Structured Autonomic Regulation Ritual” mı derdik?
Biz Türk bilim insanları bu gerçeği neden yüksek impaktlı dergilerde yayınlamak için samimi bilimsel gayreti ve işbirliğini ortaya koymuyoruz?
aslında bu gerçek zaten Güneş gibi var ama moda olmayanı Batının bize sunmadığını değersizleştirmek doğamızda olduğu için güzeli yaymıyoruz. Tabi ki iğrenç Epstein dosyaları artık her konuda Batıyı ve değerlerini kutsayanları ve İslamı aşağılayanları tekrardan sarstı ve umarız doğruya yönelme konusunda düşündürmeye başladı.
Stres Toplumunda Günde Beş Mikro-Meditasyon: Abdest
Modern insan gün boyu kesintisiz uyarı altında.
Ekranlar, trafik, haberler, ekonomik kaygılar…
Abdest tam da bu akışı özenle böler.Zamanda Farkındalık ( mindfullness) oluşturur.
Bir durak koyar.
Bir reset noktası oluşturur.
Günde beş kez vaktin değerini bize hissettirir. Tevbe etme ve daha iyi insan olma fırsatı sunar.
Bu, davranış biliminde “pattern interrupt” olarak bilinir.
Stres döngüsünü keser.
Bir aile hekimi olarak şunu net görüyorum:
Gün içinde bilinçli durakları olan bireylerin stres toleransı yani stresli hayata dayanma gücü genellikle çok daha yüksektir.
Sizce bu Tesadüf mü?
Hijyen mi, Medeniyet mi?
Orta Çağ Avrupa’sında banyo kültürü neredeyse yokken, parfümleri suya tercih ederken, İslam coğrafyasında vakıflar su üzerine kuruluyordu.
Abdest sadece bireysel temizlik değil, kamusal hijyen bilinciydi.
Epidemiyoloji bize ne söylüyor?
• Sık el yıkama enfeksiyonu azaltır.
• Burna çekilen su ve Yüz temizliği solunum yolu patojenlerini çok net sınırlar.
Abdest, ibadetle hijyeni birleştiren nadir tarihsel ve dini örneklerden biridir.
Bedenin “Hazırım” Demesi
Abdestin en güçlü yönü fizyoloji değil, niyettir.
Niyet, frontal korteksi aktive eder.
Davranışa anlam yükler.
Eylemi sıradanlıktan çıkarır.
Abdest bedenin “hazırım” demesidir.
Namaz ise o hazırlığın huzura ve sekinete dönüşmesidir.
Bu sadece teoloji değil; psikolojik hazırlık modelidir.
Klinikte Gördüğüm Bir Gerçek
Anksiyete, hipertansiyon, uyku problemleri…
Otonom dengesizlik çağında yaşıyoruz.
Parasempatik aktivasyonu bilinçli olarak tetikleyen her pratik, destekleyici olabilir.
Abdesti hastalarıma yalnız sözlü değil reçete olarak yazabilmeyi de isterim bir gün…
Hayatı düzenlemede Abdest Yaradanın bize cömertçe sunduğu en büyük sekinet ve iç huzur fırsatlarından biridir.
Belki de modern stres bozukluklarının panzehiri, sandığımızdan daha eski bir pratikte gizlidir.
Son Sözüm
Eğer bugün bir araştırma yayımlansa ve deseydi ki:
“Günde beş kez kısa süreli su teması ve bilinçli ritüel uygulaması kalp hızı değişkenliğini artırıyor, stres hormonlarını düşürüyor.”
Ne derdik?
“Harika bir protokol.”
Ama bu protokol zaten uygulanıyor.
Adı:
Abdest.
Bilim parasempatik aktivasyon der.
Tasavvuf huzur / sekinet der.
Tarih medeniyet der.
Aslında hepsi aynı şeyi anlatıyor.
Abdestin değerini bilerek özenle almak ve abdestsiz asla yere basmamak dileklerimle
En içten sevgi ve saygılarımla,
Ailenizin Hekimi
Dr. Yavuz Selim Sılay
Yorumlar
Kalan Karakter: